Medikaynak Search
Üye Ol Üye Giriş
Medikaynak Menü
Üye Olun / Giriş Yapın Medikaynak Icon
Coronavirus (Koronavirüs) Nedir?

Coronavirus (Koronavirüs) Nedir?

COVID-19, 2019 yılında keşfedilen yeni bir koronavirüs olan SARS-CoV-2'nin neden olduğu bir solunum yolu hastalığıdır.Virüs, bilindiği üzere merkezi Çin kenti Wuhan'da ortaya çıktı, Çin ve Asya'daki diğer ülkelere hızla yayıldı ve daha sonra da tüm dünyayı kasıp kavuran bir salgına dönüştü. Virüsün, esas olarak enfekte bir kişi öksürdüğünde, hapşırdığında veya konuştuğunda üretilen solunum damlacıkları yoluyla kişiden kişiye yayıldığı düşünülmektedir. Enfekte olan bazı kişilerde semptomlar olmayabilir. Semptom görülen kişilerde ise hastalık hafif ila şiddetli arasında değişebilir. 65 yaş ve üstü yetişkinler ve altta yatan tıbbi durumları olan herhangi bir yaştaki kişiler ciddi hastalık için daha yüksek risk altındadır.

Coronavirus (Koronavirüs) Ne Zaman Ortaya Çıktı?

Koronavirüs salgını olarak da bilinen Covid-19 salgını, şiddetli akut solunum sendromu koronavirüs 2’nin (SARS-CoV-2) sebep olduğu, 2019 koronavirüs hastalığının (Covid-19) küresel bir salgınıdır. İlk olarak Aralık 2019’da Çin’in Wuhan kentinde tespit edilen virüs, Dünya Sağlık Örgütü tarafından 30 Ocak 2020’de Uluslararası Önem Arz Eden Halk Sağlığı Acil Durumu olarak ilan edildi ve daha sonra 11 Mart 2020’de bir salgın olarak ilan edildi. Şu ana kadar 170 milyondan fazla vaka doğrulandı ve virüs sebebiyle 3,54 milyondan fazla ölüm yaşandı. Bu da Covid-19’u tarihin en ölümcül salgınlarından biri yapıyor.

Coronavirus (Koronavirüs) Risk Altında Olan Hastalar

  • Astım Hastaları
  • Kronik hastalığı olanlar
  • Hamileler
  • Yaşlılar/İleri Yaştan Yetişkinler

Astım Hastaları

Uzmanlar önleyici astım spreyini her zaman kullandığınız günlük belirtilen dozda kullanımına devam etmenizi önermektedir.
Normal dozda kullanım virüs kaynaklı gerçekleşecek astım atağı yaşama riskini azaltacaktır.
Uzmanlar mutlaka rahatlatıcı spreyi yanınızda taşımanızı önermektedir. Böylelikle belirtilerin artması halinde yanınızda bir ilacın bulunması çok önemlidir.
Normal bir şekilde geçen günlerinizde astım belirtilerinin arttığını ve şiddetinin yükseldiğini düşünüyorsanız bir hekime başvurmanız önerilmektedir.

Kronik Bir Hastalığı Olanlar

Eğer kronik hastalığınız varsa dikkat etmeniz gerekmektedir. Yüksek tansiyon hastası olanların, ciğerlerle ilgili hastalıkları olanların, bağışıklık sistemi güçsüz olanların virüsün bulaşmasını engellemek için çok ciddi önlemler alması gerekmektedir. Eğer herhangi bir durumdan ötürü kendinizi kötü hissediyorsanız direkt olarak hekime başvurulması tavsiye edilmektedir.

Tip 1 ve Tip 2 diyabet hastalarının risk grubunda yer almaktadır. Eğer bu hastalıklardan birine sahipseniz kan şekerinizi düzenli takip etmelisiniz. Herhangi bir olumsuz durumda hızlıca hekiminize başvurunuz.

Yaşlılar/İleri Yaşlı Yetişkinler

Yaşlılar hastalığı ağır geçirmeye daha yatkındır.

Örneğin, 50’lerinde olan insanlar 40’larında olan insanlara kıyasla salgını daha ağır geçirme riski ile karşı karşıyadır. Benzer şekilde, 60’larında ya da 70’lerinde olan kişiler, genel olarak, 50’lerinde olan kişilere kıyasla salgını daha ağır geçirme riski ile karşı karşıyadır. Covid-19 salgını en çok 85 yaş ve üzeri kişiler için tehdit oluşturmaktadır.

SARS-CoV-2’nin sebep olduğu hastalığı daha ağır geçiren kişiler:

  • Hastaneye kaldırılabilir
  • Yoğun bakıma ihtiyaçları olabilir
  • Ventilatör cihazına ihtiyaçları olabilir
  • Ya da en kötü ihtimalle hayatını kaybedebilir.

İleri yaşlı hastalar hastaneye kaldırılmaya daha meyillidirler

Covid-19’a yakalanmış ileri yaşlı hastaların hastaneye kaldırılma ya da hayatlarını kaybetme ihtimalleri daha fazladır. Yaş ne kadar artarsa risk de o kadar artmaktadır.

Hasta olma riskini azaltacak adımlar

 

Kendinizi korumanın ve Covid-19’a sebep olan virüsün yayılmasının önüne geçmenin en iyi yolu:

  • Maske takmak
  • Görüştüğünüz, temasa geçtiğiniz kişi sayısını minimize etmek (Özellikle kapalı alanlarda)
  • Diğer insanlarla araya yaklaşık 2 metre mesafe koymak
  • Elleri sık sık yıkamak. Eğer su ve sabun bulunmuyorsa, en az %60 alkol içeren el dezenfektanı kullanmak.
  • Yıkanmamış ellerle burnuna, ağız ve gözlere dokunmaktan kaçınmak
  • Öksürme veya hapşırma durumunda, ağız ve burnunu dirseğin iç kısmı veya mendille kapatmak. Daha sonra ellerini yıkamak
  • Engeli bulunan insanlar hakkında daha fazla bilgi öğrenmek
  • Kişisel korunma konusunda daha fazla bilgi öğrenmek

Eğer kendinizi kötü hissetmeye başlamış ve Covid-19 olduğunuzu düşünüyorsanız, mümkün olan en kısa sürede bir hastaneye başvurun.

Riskin seviyesini hesapla

Dışarıya çıkmadan önce aşağıdakileri düşünün:

  • Kaç insanla etkileşime gireceksiniz?
  • Diğer insanlarla aranızda 2 metre kadar mesafe kurabilecek misiniz?
  • Açık bir alanda mı yoksa kapalı bir alanda mı olacaksınız?
  • Diğer insanlarla ne kadar süre etkileşime gireceksiniz?
  • Etkileşime gireceğiniz insanlar ne kadar ihtimalle maske takmış olacaklar?

Kendinizi korumak için alman gereken önlemler

Her birey kendini, ailesini, sevdiklerini, çevresini ve toplumunu, Covid-19 salgınından korumak ve bu salgının yayılmasını azaltmak için önlemler almalıdır.

Eğer halka açık bir yerde bir şey yapmayı planlıyorsanız:

  • Maske giymeyen insanlarla etkileşime girmekten kaçının
  • Dışarı çıkarken yanında yedek maske, mendil ve en az %60 alkol içeren el dezenfektanı gibi önlemler alarak çıkmayı unutmayın

Maskeni giy

  • Maskeler burnu ve ağzı kapatacak şekilde giyinmelidir. Özellikle başka insanlarla arana mesafe koyamayacağın durumdaysan ya da kapalı bir alanda isen maskeler oldukça işe yararlar.

  • Maskeler özellikle belirti göstermeden ve farkında olmadan hastalığı taşıma durumunda çevrendekiler için koruma sağlar ve aynı şekilde seni de korur.

Gezilerin sırasında sosyal mesafeyi vurgula

  • Arkadaşlarınızla ve ailenizle mümkün olduğunca açık havada buluşun.Eğer mümkün değilse, ev içindeki odaların iyi havalandırıldığından emin olun ve sosyal mesafeye olanak sağlayacak kadar boşluk bırakın. (Yaklaşık 2 metre)

  • Sandalyeleri ve koltukları sosyal mesafeye olanak sağlayacak şekilde düzenle. Aynı hane içindeki insanlar beraber grup halinde kalabilir.
  • Eve gelen misafirler ile yakın temastan kaçının. Örneğin, el sıkışmamaya ve sarılmamaya özen gösterin.
  • Mümkünse maske giymeyenlerden kaçının ya da onlardan maske giymelerini rica edin.
  • Buluştuğunuz insanları ve ne zaman buluştuğunuzu aklınıza ya da bir yere not edin. Birinizin hasta olması durumunda hastalığın takip edilmesini ve hastalığın kimden yayıldığının bulunmasını kolaylaştırır.
  • Sosyal mesafede zorluk çekebilecek gelişimsel veya davranışsal bozuklukları olan yetişkinler için ek hususlar hakkında bilgi edinin.

El hijyeni konusunda sık pratik yap

  • Herkes ellerini ziyaretin başında ve sonunda, su ve sabun ile en az 20 saniye boyunca yıkamalıdır.

  • Eğer su veya sabun ulaşılabilir değilse en az %60 oranında alkol içeren el dezenfektanı kullanın, ellerinizin tüm çevresine uygulayın ve ellerinizi kuru hissedene kadar ovun.
  • Ellerinizi kurulayacağınız zaman, ortak havlu kullanımından kaçınmak için, tek kullanımlık havlular ya da peçeteler kullanın.

Bir ziyareti ertelemek ya da iptal etmek

  • Eğer sizde veya ziyaretçinizde Covid-19 belirtileri varsa ya da son 14 içinde Covid-19’u taşıyan biriyle etkileşime girmişseniz/girmişse buluşmayı erteleyin ya da iptal edin.

  • Covid-19 taşıyan biriyle yakın temasta bulunmuş kişiler evde kalmalı ve belirtiler için kendini izlemelidir.
  • Yakın çevrenizdeki Covid-19 salgınının o anki durumunu düşünün. Eğer salgın yaygınsa bir buluşma fikrini erteleyin ya da iptal edin.

Hamileler

Bilmeniz gereken şeyler

  • Genel olarak şiddetli hastalık riski düşük olmasına rağmen, hamile kadınlarda Covid-19 kaynaklı ciddi hastalık riski, hamile olmayanlara göre daha yüksektir.

  • Alttan yatan tıbbi sebeplere sahip olmak, meslek ve yaş gibi diğer faktörler, hamile bir kişinin ağır hastalığa yakalanma riskini artırabilir.
  • Covid-19'a yakalanan hamile kadınlar erken doğum (bebeği 37 haftadan daha erken doğurmak) gibi diğer kötü sonuçlar için de yüksek risk altında olabilir.

Belirli faktörler riski artırabilir

Bazı faktörler hamilelerin Covid-19'u ciddi geçirme riskini daha da arttırabilir. Örneğin, altta yatan bir hastalığa sahip olmak ve belirli bir yaşın üzerinde olmak. Altta hastalığı olan kişiler, kendi sağlık kuruluşlarının belirlediği tedavi planını takip etmeye devam etmelidir.

Coronavirus (Koronavirüs) Belirtileri

En yaygın görülen Covid-19 belirtileri şunlardır:

  • Ateş
  • Kuru öksürük
  • Halsizlik

Daha az yaygın olan ve bazı insanları etkileyebilecek Covid-19 belirtileri şunlardır:

  • Tat veya koku kaybı
  • Burun tıkanıklığı
  • Konjonktivit (Göz iltihabı)
  • Boğaz ağrısı
  • Baş ağrısı
  • Kaslarda ve eklemlerde ağrı
  • Farklı tiplerde deri döküntüsü
  • Mide bulantısı ve kusma
  • İshal
  • Titreme ve baş dönmesi

Kritik Covid-19 belirtileri şunlardır:

  • Nefes darlığı
  • İştah kaybı
  • Ateşin 38 derecenin üstünde olması
  • Bilinç bulanıklığı
  • Göğüste kalıcı ağrı ya da baskı

Nefes almada güçlük ya da nefes darlığı, göğüs ağrısı veya basınç, konuşma ya da hareket kaybı ile ilişkili olarak ateş ve/veya öksürük yaşayan her yaştan insan hemen tıbbi destek almalıdır. Mümkünse önce doktorunuzu, yardım hattınızı veya sağlık merkezini arayın, bu sayede doğru kliniğe yönlendirilebilirsiniz ve doğru tedaviyi alabilirsiniz. Unutmayın ki erken teşhis hayati önem taşımaktadır.

 

Coronavirus (Koronavirüs) Nasıl Bulaşır?

Virüsün insandan insana damlacık yoluyla veya doğrudan temas ile geçebildiği bilinmektedir. Öksürük gibi yollarla etrafa ve yüzeylere yayılan solunum damlacıklarının bir süre boyunca bulaşıcılık özelliği taşındığı gözlemlenmiştir.

Koronavirüsü solunum sistemine yerleşmektedir ve yapılan araştırmalarda hastalık belirtisi göstermeyen insanların da virüsü taşıyabileceği, bu insanlarda virüsün kuluçka döneminde olduğu ve kuluçka döneminde bile bulaşıcı olduğu gözlemlenmiştir. Ancak en etkili yayılma döneminin kuluçka dönemi olmadığı bilinmektedir.

Bir hastanın veya kuluçka döneminde olan bir insanın öksürmesi veya hapşırması ile beraber etrafa saçılmış olan damlacıkların, başka bir insan tarafından solunması ve dokunulması sonrasında ellerin göz, ağız ve burun ile temas ettirilmesi sonucu bulaşıcılık göstermektedir.

Coronavirus, vücut dışı ortamda uzun süre varlığını sürdürme imkanı olmayan bir virüs türüdür.

Yapılan araştırmalar sonucunda coronavirusun bulaşıcılık ve dış ortama dayanma süresi ile ilgili yeterli ve doğrulanmış bir bilgi bulunmamaktadır.

Virüs, hasta olmuş bir kişinin ağzından veya burnundan öksürdüğünde, hapşırdığında, konuşurken, şarkı söylediğinde veya nefes aldığında küçük sıvı parçacıkları olarak yayılır. Bu parçacıklar, daha büyük solunum damlacıklarından daha küçük aerosollere kadar değişir.

Şu anki kanıtlar, virüsün esas olarak birbirleriyle yakın temas halinde olan insanlar arasında, genel olarak 1 metre (kısa mesafe) içinde yayıldığını göstermektedir. Virüsü içeren aerosoller veya damlacıklar solunduğunda veya doğrudan gözler, burun veya ağızla temas ettiğinde kişi enfekte olabilir. Virüs ayrıca, insanların daha uzun süre geçirme eğiliminde olduğu, yetersiz havalandırılan ve/veya kalabalık iç mekanlarda da yayılabilir. Bunun nedeni, aerosollerin havada asılı kalması veya 1 metreden (uzun menzil) daha uzağa gitmesidir. Ayrıca insanlar ellerini temizlemeden önce gözlerine, burunlarına veya ağızlarına dokunarak ya da virüsün bulaştığı yüzeylere dokunarak da enfekte olabilirler.

Coronavirus (Koronavirüs) Tanısı Nasıl Konulur?

Koronavirüsünün tanısının kesin olarak konulması için laboratuvar ortamında test yapılması gereklidir.

Koronavirüs vaka tanımına uyan kişilerden bazı örnekler alınmaktadır. Boğaz sürüntüsü, balgam gibi  örnekleri kullanarak virüsün genetik materyalinin tespit edilmesi gerçekleştirilir ve eğer koronavirüsüne ait bulgular varsa tanı konur.

Test Türleri

Şu anki enfeksiyonu veya geçmiş enfeksiyonu test edebilen Covid-19 testleri mevcuttur.

Yapılan viral bir test, şu anki enfeksiyonun olup olmadığını gösterir. İki tür viral test vardır: Nükleik asit amplifikasyon testleri (NAAT'ler) ve antijen testleri.

Yapılan antikor testi (seroloji testi olarak da bilinir), geçmişte bir enfeksiyon geçirip geçirmediğinizi söyleyebilir. Şu anki enfeksiyonu teşhis etmek için antikor testleri kullanılmamalıdır.

Kimler Şu anki Enfeksiyon İçin Test Olmalıdır:

  • COVID-19 Semptomlarına sahip olan insanlar
  • COVID-19 olduğu onaylı bir kişiyle yakın teması olan (son 24 saat içinde 15 ya da daha fazla dakika boyunca 2 metre yakınında kalmış) çoğu insan
  • COVID-19 semptomları olmayan ve tamamen aşılanmış kişilerin, COVID-19'lu birine maruz kaldıktan sonra test edilmesine gerek yoktur
  • Son 3 ay içinde COVID-19 testi pozitif çıkan ve iyileşen kişilerin, yeni semptomlar geliştirmedikleri sürece COVID-19'lu birine maruz kaldıktan sonra test edilmelerine gerek yoktur
  • Seyahat yolculukları yapmak, büyük ve toplu alanlarda toplanmak, kalabalık veya yetersiz havalandırılan iç mekanlarda olmak gibi fiziksel olarak uzaklaşmayı zorlaştıran faaliyetlere katılan kişiler
  • Sağlık hizmeti sağlayıcıları tarafından test edilmesi istenen veya yönlendirilen kişiler

Coronavirus (Koronavirüs) Tedavisi

Şu anda, Covid-19 için kesin bir tedavi yoktur. Antibiyotikler Covid-19 gibi viral enfeksiyonlara karşı etkili değildir.
Araştırmacılar Covid-19 için çeşitli olası tedavileri test etmektedirler.

Covid-19’a yakalanmış birçok kişi hafif bir hastalığa sahip olabilir ve destekleyici bir bakımla tedavi edilebilir.
Bu destekleyici bakım, belirtileri hafifletmeyi amaçlar ve aşağıdakileri içerebilir:

  • Ağrı kesiciler
  • Öksürük şurubu ya da ilaçları
  • Bolca dinlenmek
  • Bol su tüketimi

Coronavirus (Koronavirüs) Aşısı?

Viral Vektör Covid-19 Aşıları

Nasıl Çalışırlar?

Viral vektör aşıları, hücrelerimize önemli talimatlar vermek için farklı bir virüsün (vektör) değiştirilmiş bir halini kullanır. Covid-19 viral vektör aşıları için vektör, vücudumuzdaki bir hücreye girer ve ardından hücrenin kendi mekanizmasını kullanarak Covid-19 hastalığına neden olan virüsün zararsız bir parçasını üretir. Bu üretilen parça ‘spike protein’ olarak bilinir ve sadece Covid-19’a neden olan virüsün yüzeyinde bulunur.

Hücre bu proteini yüzeyinde sergiler ve bağışıklık sistemimiz bu zararlı hücrenin oraya ait olmadığını anlar. Bu, bağışıklık sistemimizin antikor üretmeye başlamasını ve enfeksiyon olduğunu düşündüğü şeyle savaşması için diğer bağışıklık hücrelerini harekete geçirmesini tetikler.

Tüm bu sürecin sonunda vücudumuz, gelecekte Covid-19’a neden olan bu virüsün ortaya çıkarabileceği enfeksiyona karşı bizi nasıl koruyacağını öğrenmiş olur. Burada elde ettiğimiz fayda Covid-19 ile hastalanmanın ciddi sonuçlarını riske atmadan bu korumayı bir aşıdan almamızdır. Aşı olduktan sonra yaşanan herhangi bir geçici rahatsızlık, sürecin doğal bir parçasıdır ve aşının işe yaradığının bir göstergesidir.

mRNA Covid-19 Aşıları

Mesajcı RNA aşıları - mRNA olarak da bilinir - Covid-19 aşı türünden biridir.

Aşılara Yeni Bir Yaklaşım

mRNA aşıları, bulaşıcı hastalıklara karşı koruma sağlayan yeni bir aşı teknolojisidir. Bağışıklık sistemini tetiklemek için birçok aşı bunu vücudumuza zayıflatılmış ya da etkisiz hale getirmiş mikropları yerleştirerek yapar. Ama bunun yerine mRNA aşıları hücrelerimize, bağışık sistemini tetikleyecek bir proteini -hatta proteinin ufak bir parçasını- nasıl yapacaklarını öğretir. Antikor üreten bağışıklık sisteminin verdiği bu tepki, gerçek virüsler vücudumuza girerse bizi enfekte olmaktan koruyacak şeydir.

Covid-19 Aşısının Nasıl Çalıştıklarına Dair Yakından Bir Bakış

Covid-19 mRNA aşıları, hücrelerimize ‘spike protein’ adındaki proteinin zararsız bir parçasını yapmaları için talimatlar verir. Bu protein Covid-19’a neden olan virüsün yüzeyinde bulunur.

Covid-19 mRNA aşılar üst kol kasının olduğu bölgeye uygulanır. Talimatlar (mRNA) bağışıklık hücrelerinin içine girdikten sonra hücreler bunları protein parçası yapmak için kullanır. Protein parçası yapıldıktan sonra hücre talimatları parçalar ve onlardan kurtulur.

Daha sonra hücre, protein parçasını kendi yüzeyinde gösterir. Bağışıklık sistemimiz proteinin oraya ait olmadığını anlar ve Covid-19’a karşı doğal enfeksiyonda olduğu gibi bağışıklık tepkisi oluşturur ve antikorlar üretmeye başlar.

Sürecin sonunda vücudumuz gelecekteki enfeksiyonlara karşı kendini nasıl korumasını gerektiğini öğrenmiş olur.

İnaktif Covid-19 Aşıları

Aşı üretmenin ilk yolu, hastalık taşıyan virüsü veya bakteriyi (veya ona benzer bir mikroorganizma) alıp ısı veya radyasyon kullanarak onu etkisiz hale getirmek veya öldürmektir. Bu yaklaşım insanlarda işe yaradığı kanıtlanmış bir teknolojiyi kullanır - grip ve çocuk felci aşılarının yapıldığı yöntemdir - ve aşılar makul bir ölçekte üretilebilir.

Ancak bu süreç, virüsü veya bakteriyi güvenli bir şekilde büyütmek için özel laboratuvar tesisleri ve uzun üretim süresi gerektirmektedir. Ek olarak aşının etkili olabilmesi için muhtemelen iki veya üç doz uygulanması gerekmektedir.