Üye Girişi

Sağlık profesyonellerine özel hazırlanmış içeriklere erişebilmek için giriş yapmanız gerekmektedir. Henüz üye değilseniz lütfen üye ol seçeneğine tıklayın.

Giriş Yap Üye Ol
Şifremi Unuttum
Medikaynak Search
Üye Ol Üye Giriş
Medikaynak Menü
Üye Olun / Giriş Yapın Medikaynak Icon

Diyabet ve Gebelik

Üreme çağındaki kadınlarda hem tip 1 hem tip 2 diyabetin prevalansı artıyor, ancak bu artışla birlikte bildirilen gestasyonel diyabet sayılarında da dramatik bir artış söz konusudur.

Diyabeti olan ve gebe kalmayı düşünen kadınlara döllenme öncesinden başlanarak, bir endokrinolog, anne ve bebek sağlığı uzmanları, diyetisyen, diyabet danışman ve eğitimcilerinin de dahil olduğu multidisipliner bir yaklaşımla destek olunmalıdır. Normal gebelik takibiyle birlikte glisemik hedeflerin dışında beslenme konusuna da özellikle odaklanılmalıdır.

Daha önce olmayıp da ilk kez gebelik sırasında ortaya çıkan ve gebelik süresince devam eden hiperglisemi durumuna “gebelik diyabeti” veya “gestasyonel diabetes mellitus” (GDM) adı verilmektedir. Tip 1 veya tip 2 diyabeti olan bir kadında gebelik durumuna ise “gebelikte diyabet” veya “pregestasyonel diyabet/pregestasyonel diabetes mellitus’ (PGDM)” adı verilmektedir.

Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun (IDF) 2019 yılında yayınladığı Diyabet Atlası’na göre doğum yapan kadınların %15.8’inde diyabet bulunmaktadır. Bir başka deyişle dünyada erişkin dönemdeki her 10 kadından 1’i diyabetli, her 5 diyabetli kadından 2’si doğurganlık çağındadır.

Tüm gebelere ilk gebelik takibi muayenesinden itibaren risk değerlendirmesi yapılmalı ve AKŞ ölçülmelidir. Risk grubunda olanlara, AKŞ normal olsa bile Oral Glukoz Tolerans Testi (OGTT) yapılmalı ve her takip ziyaretinde tekrarlanmalıdır. Risk olmayanlarda da her takip ziyaretinde AKŞ ölçülmelidir.

Gestasyonel diyabet tanısı konulduğunda gebelere mutlaka hastalığın bebeklerinin ve kendi sağlıkları üzerine kısa ve uzun dönemde yapacağı olumsuz etkiler anlatılmalı; kan şekeri kontrolünün önemi ve uygulanacak tedaviler hakkında bilgi verilmelidir.

Gestasyonel diyabet tanısı konulduğunda tüm gebe kadınlara “evde kan glukoz ölçümü” (SMBG) öğretilmelidir. Gestasyonel ve Pregestasyonel DM tanısı alan gebelerde glisemik hedefler arasında fark yokturve şu şekilde hedeflenmelidir:

  • AKŞ ve öğün öncesi kan şekeri <95 mg/dl,
  • Gece yatmadan önceki kan şekeri 80-100 mg/dl,
  • Öğün sonrası 1. saatte kan şekeri <140 mg/dl,
  • 2. saatte kan şekeri <120 mg/dl,
  • HbA1C değerinin mümkünse %6-6.5 (42-48 mmol/mol) düzeyinde olması.

Gebelikte tokluk glisemi piki yaklaşık 90. dakikada gerçekleşir. Gestasyonel DM takibinde AKŞ ve 1. saatteki kan şekeri düzeylerinden yararlanılması önerilir.

Tıbbi beslenme tedavisi, egzersiz ve gerekirse insülin uygulamasından oluşan güncel standart diyabet tedavisiyle gestasyonel diyabetli bireylerde de iyi bir glukoz kontrolü sağlandığı ve maternal ve fetal komplikasyon gelişimini azalttığı gösterilmiştir. Gestasyonel DM tedavisi hipertansiyon ve preeklampsi sıklığını da azaltır. Gestasyonel diyabet tedavisinin temelini, yaşam tarzının beslenme ve egzersiz temelinde düzenlenmesi oluşturmaktadır.

Beslenme programı hazırlanırken, hem gebenin hedeflenen ağırlığı ve fizik kapasitesine uygun olması hem de fetüsün ihtiyaçlarını karşılaması sağlanacak şekilde planlanmalıdır. Hedeflenen normoglisemiye ulaşırken ketozise de yol açmamasına dikkat edilmelidir. İki hafta içinde hedef değerlere ulaşılamazsa, yani ölçümlerden %30’undan fazlası hedef düzeyin üzerindeyse, ya da kontrol altında olan kan şekeri yeniden yükselirse insülin tedavisine başlanmalıdır.

Gestasyonel diyabetli anne adaylarında toplam insülin dozu 0.1-0.5 IU/kg/gün aralığında değişebilir. Genellikle gece tek doz insülinle başlanır, gerekirse öğün öncesine bolus insülin eklenerek çoklu doza geçiş yapılır. TEMD kılavuzunda gestasyonel diyabtli bireyler için insülin tedavisi şu şekilde özetlenmektedir:

AKŞ: Açlık kan şekeri, 1. saatte KŞ: Öğüne başladıktan 1 st sonra kan şekeri, NPH: Nötral Protamin Hagedorn

2 numaralı referanstan uyarlanmıştır.

Gestasyonel diyabetli kadınlarda doğum sonrasında da kan glukoz izlemlerine devam edilmelidir. Kadında değerler normale dönmüş olsa bile doğumdan sonraki 4 – 12. haftalar arasında 75 g glukozlu standart OGTT ile tarama yapılması; şüpheli bir durum varsa HbA1C düzeyine de bakılması önerilmektedir. Gestasyonel diyabeti olan kadınlarda gelecekte tip 2 diyabet gelişme riski %50-60 oranında daha yüksektir.1 Gestasyonel DM öyküsü olan ve HbA1C %5.7’nin (39 mmol/mol) üzerinde bulunan bireyler sağlıklı beslenmeleri, gerekiyorsa kilo vermelerinin sağlanması ve fiziksel aktivitelerinin artırılması şeklinde yaşam tarzı değişimine yönlendirilmelidir.

Gestasyonel DM öyküsü olan ve yaşam tarzı değişiklikleri yapılarak 10 yıl izlenen kadınlarda diyabete ilerleme riski %35 azaldığı; yaşam tarzı değişikliklerine metformin eklendiğinde bu oranın %40’a çıktığı gösterilmiştir. Metformin tedavisine geçilmesi gerekiyorsa metforminin süte geçtiği unutulmamalı, hasta emziriyorsa ve mutlaka metformin kullanması gerekiyorsa
ilacın alımı ile emzirme arasında 3-4 saatten fazla fark olması sağlanmalıdır. Gestasyonel DM öyküsü olan kadınlarda 1-3 yılda bir diyabet taraması yapılması önerilmektedir.

Medikaynak Referanslar

  1. American Diabetes Association; Management of Diabetes in Pregnancy: Standards of Medical Care in Diabetes-2021; Diabetes Care 2021;44(Suppl. 1):S200–S210.
  2. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği, DİABETES MELLİTUS VE KOMPLİKASYONLARININ TANI, TEDAVİ VE İZLEM KILAVUZU, 2020, 14. Basım.
  3. https://www.diabetesatlas.org/en/sections/worldwide-toll-of-diabetes.html (Erişim Tarihi: 15-03-2021)