Üye Girişi

Sağlık profesyonellerine özel hazırlanmış içeriklere erişebilmek için giriş yapmanız gerekmektedir. Henüz üye değilseniz lütfen üye ol seçeneğine tıklayın.

Giriş Yap Üye Ol
Şifremi Unuttum
Medikaynak Search
Üye Ol Üye Giriş
Medikaynak Menü
Üye Olun / Giriş Yapın Medikaynak Icon
Artboard
Medikaynak Rxmediapharma

Romatolojik Hastalıklar ve Sarkopeni

Yaşlanmayla birlikte kas kütlesinde ve fonksiyonunda yaşanan azalma doğal bir sürecin parçası olarak tüm insanlarda gerçekleşen bir fenomendir1. Bu fenomen ilk olarak Irwin Rosenberg tarafından iskelet kası kütlesindeki azalmayı tanımlamak amacıyla "sarkopeni" (Yunanca "sarx" yani et ve "penia" yani kayıp) olarak adlandırılmıştır2. Günümüzde ise sarkopeni, yaşlılarda sarkopeni kriterleri üzerine Avrupa çalışma grubu (EWGSOP) tarafından, düşük iskelet kası gücü ve/veya düşük fiziksel performans ile ilişkili anormal derecede düşük kas kütlesi olarak tanımlanmaktadır3. Sarkopeni genellikle yaşa bağlı bir bozukluk olarak kabul edilse de (ilk olarak öyle tanımlanmış olsa da) çeşitli klinik durumlar altında gençlerde de sarkopeniye rastlanabilmektedir. Klinik bir tanıya bağlanmayan, yaşa bağlı sarkopeni "primer sarkopeni" olarak adlandırılırken, bir klinik tanıya bağlı olarak gerçekleşen veya yetersiz beslenme gibi bir veya daha fazla nedenin belirgin olduğu, direkt olarak yaşa bağlanmayan sarkopeni "sekonder sarkopeni" olarak adlandırılmaktadır4. Sarkopeni çoğu zaman yaş ile ilgili, endokrin hastalıklara sekonder veya bir malignensi zemininde gelişmekle birlikte, kronik inflamasyonun da sarkopeni tablosuna yol açabileceği artık bilinmektedir5-7.

Otoimmün romatolojik hastalıklarda sarkopeni prevalansını araştıran çalışmaların çoğu RA hastalarında yapılmıştır. Birçok çalışma, RA hastalarının kontrol grubuna kıyasla daha yüksek sarkopeni prevalansına ve daha düşük iskelet kası kütlesine sahip olduğunu desteklemiştir8-10. Kinik açıdan daha iyi tanımlanmış olan ve sarkopeniyi de kapsayan romatoid kaşeksi daha ciddi bir durumudur. Kas ve yağ kütlesi de dahil olmak üzere genel vücut kompozisyonunun tükenmesini ve kaybını ifade etmek için kullanılır11. Bir meta-analize göre %15-32 prevalans ile romatoid kaşeksi, RA'da sık görülen bir durumdur12. Hayvan modellerinde yapılan bir çalışmada, RA'da kas kaybının, hastalığın kendisinden kaynaklandığı ve fiziksel aktivitenin azalmasıyla ilişkili olmadığı gösterilmiştir13. RA patogenezinde temel rolü oynadıkları düşünülen proinflamatuar sitokinler, interlökin-1β (IL-1β), interlökin-6 (IL-6) ve tümör nekroz faktör-α (TNF-α) sarkopeni ile de ilişkilendirilmişlerdir14,15. Bunu destekler nitelikte yakın tarihli bir çalışma, biyolojik DMARD kullanımının RA'da sarkopeni ile ters korele olduğunu ortaya koymuştur16. Yakın tarihli başka bir çalışmada, bir yıl boyunca glukokortikoidlerin(GC) uygulanmasından sonra hastaların %13,4'ünde sarkopeni geliştiği ve ayrıca bir yıl boyunca ≥3,25 mg/gün ortalama GC kullanımının sarkopeni ile önemli ölçüde ilişkili olduğu ortaya konmuştur17. Daha uzun hastalık süresi ve daha yüksek hastalık aktivitesinin, RA'lı hastalarda kronik inflamasyona bağlı olarak sarkopeni gelişimine neden olabileceğinin farkında olmanın hekimler için hasta takibinde önemli bir nokta olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır18.

Diğer romatizmal hastalıklarda olduğu gibi, SpA (spondiloartrit) hastalarının sarkopeniye yatkın olduğu gösterilmiştir. AS (ankilozan spondilit) ve PsA (psoriatik artrit) tanılı erkek hastalarda yapılmış olan bir çalışmada, SMI ve BASDAI ile değerlendirilen hastalık aktivitesi ile hastalardaki sarkopeni arasında anlamlı negatif korelasyon olduğu belirtilmiş dolayısıyla sarkopeni hastalık aktivitesi ile ilişkilendirilmiştir19. Başka bir çalışmada AS hastalarında sarkopeninin BASDAI ile ilişkili olduğu doğrulanmış, sarkopeninin AS hastalarında sarkopeninin daha düşük kemik mineral dansitesi ile ilişkili olduğu gösterilmiştir. Ancak farklı bir çalışmada RA hastalarındaki çalışmaların aksine hastalık süresi gibi diğer faktörler spondiloartrit hastalarında sarkopeni ile ilişkili bulunmamıştır20. 40-75 yaş aralığındaki SpA hastalarının (22 AS, 70 PsA) dahil edildiği bir çalışmada ise sarkopeni prevalansı AS grubunda %22.7, PsA grubunda %20 olarak tespit edilmiş. Yine aynı çalışmada RA, PsA ve AS hastalarındaki sarkopeni prevalansı değerlendirildiğinde gruplar arasında anlamlı bir fark olmadığı gözlenmiş; ancak bu hasta gruplarında pre-sarkopeni prevalansının anlamlı olarak ayrıştığı (AS>PsA>RA) gözlenmiş21.

Sistemik skleroz (SSc) hastalarında, fiziksel fonksiyonel yetersizliğe bağlı olarak kas gücünde ve dayanıklılıkta azalma eğilimi zaten mevcuttur ve hastaların %20.7-54.8'i sarkopeni bildirilmiştir. SSc hastalarında spondiloartrit hastalarından farklı olarak, daha uzun hastalık süresi de sarkopeni ile ilişkili bulunmuştur22-24. Yapılan çalışmalardan elde edilen sonuçlar göz önüne alındığında sarkopeni, SSc'nin prognozu ve şiddeti ile ilişkili gibi gözükmekte, kastaki zayıflama ve atrofi ise doğrudan SSc'nin kas tutulumundan kaynaklanabilmektedir23. Bir çalışmada sarkopenik SSc hastalarının sarkopenik olmayan hastalardan daha fazla immünsupresif ilaç aldıkları belirtilmiştir25. Çalışmanın sonucunu ağır hastalık aktivitesinin sarkopeniye neden olduğu ve yine aynı şekilde daha fazla immünsupresif tedavi ihtiyacını doğurduğu şeklinde yorumlamak akılcı olacaktır.

Romatolojik hastalıklar dışında diğer otoinflamatuar hastalıklardan biri olan ve ayrıca romatolojik hastalıklara sıklıkla eşlik edebilen inflamatuar barsak hastalarında (İBH) yapılan çalışmalarda bu hasta grubunda da sarkopeni sıklığında artış olduğu gözlenmiştir. Ülseratif kolit (ÜK) ve Crohn hastaları karşılaştırıldığında ise Crohn grubunda sarkopeni prevalansının anlamlı şekilde daha yüksek olduğu gözlenmiştir[26]. Ayrıca Crohn hastalarıyla yapılan farklı çalışmalar değerlendirildiğinde de Crohn hastalarında diğer otoimmün hastalıklara sahip bireylere göre sarkopeni insidansının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Farklı çalışmalarda Crohn hastalarında prevalansın %31 ile %61.4 aralığında olduğu tespit edilmiştir27,28. ÜK hasalarında ise farklı çalışmalarda geniş prevalans aralıkları gözlenirken, bu çalışmalarda tespit edilen en düşük prevalans %14.8; en yüksek prevalans ise %69.5 olmuştur29,30.

Sonuç olarak romatoid artrit, spondiloartrit ve sistemik skleroz gibi sistemik otoimmün hastalıkları olan hastalar, altta yatan proinflamatuar durum, hareketsizlik ve ağrı nedeniyle kas kullanımındaki azalma ile sarkopeni geliştirmeye yatkındırlar. Romatolojik hastalığın erken tanısı ve etkili tedavisi ile kontrolü inlamatuar hastalıklarda sarkopeninin önlenmesine yardımcı olabilir.

Yazarın önceki yazılarıYAZAR HAKKINDA  


Doç.Dr. Adem Küçük

YAZAR HAKKINDA  
Medikaynak Referanslar

  1. Rosenberg, I. H. (1997). Sarcopenia: origins and clinical relevance. The Journal of nutrition, 127(5), 990S-991S.
  2. Rosenberg, I. H. (1989). Summary comments. The American journal of clinical nutrition, 50(5), 1231-1233.
  3. Cruz-Jentoft, A. J., Baeyens, J. P., Bauer, J. M., Boirie, Y., Cederholm, T., Landi, F., ... & Zamboni, M. (2010). Sarcopenia: European consensus on definition and diagnosisReport of the European Working Group on Sarcopenia in Older PeopleA. J. Cruz-Gentoft et al. Age and ageing, 39(4), 412-423.
  4. Muscaritoli, M., Anker, S. D., Argiles, J., Aversa, Z., Bauer, J. M., Biolo, G. I. A. N. N. I., ... & Sieber, C. C. (2010). Consensus definition of sarcopenia, cachexia and pre-cachexia: joint document elaborated by Special Interest Groups (SIG)“cachexia-anorexia in chronic wasting diseases” and “nutrition in geriatrics”. Clinical nutrition, 29(2), 154-159.Santilli, V., Bernetti, A., Mangone, M., & Paoloni, M. (2014). Clinical definition of sarcopenia. Clinical cases in mineral and bone metabolism, 11(3), 177.
  5. Ryall, J. G., Schertzer, J. D., & Lynch, G. S. (2008). Cellular and molecular mechanisms underlying age-related skeletal muscle wasting and weakness. Biogerontology, 9(4), 213-228.
  6. Michaud, M., Balardy, L., Moulis, G., Gaudin, C., Peyrot, C., Vellas, B., ... & Nourhashemi, F. (2013). Proinflammatory cytokines, aging, and age-related diseases. Journal of the American Medical Directors Association, 14(12), 877-882.
  7. Dao, H. H., Do, Q. T., & Sakamoto, J. (2011). Abnormal body composition phenotypes in Vietnamese women with early rheumatoid arthritis. Rheumatology, 50(7), 1250-1258.
  8. Doğan, S. C., Hizmetli, S., Hayta, E., Kaptanoğlu, E., Erselcan, T., & Güler, E. (2015). Sarcopenia in women with rheumatoid arthritis. European journal of rheumatology, 2(2), 57.
  9. Munro, R., & Capell, H. (1997). Prevalence of low body mass in rheumatoid arthritis: association with the acute phase response. Annals of the Rheumatic Diseases, 56(5), 326-329.
  10. Giles, J. T., Ling, S. M., Ferrucci, L., Bartlett, S. J., Andersen, R. E., Towns, M., ... & Bathon, J. M. (2008). Abnormal body composition phenotypes in older rheumatoid arthritis patients: association with disease characteristics and pharmacotherapies. Arthritis Care & Research: Official Journal of the American College of Rheumatology, 59(6), 807-815.Santo, R. C., Fernandes, K. Z., Lora, P. S., Filippin, L. I., & Xavier, R. M. (2018). Prevalence of rheumatoid cachexia in rheumatoid arthritis: a systematic review and meta‐analysis. Journal of cachexia, sarcopenia and muscle, 9(5), 816-825.
  11. de Oliveira Nunes Teixeira, V., Filippin, L. I., Viacava, P. R., de Oliveira, P. G., & Xavier, R. M. (2013). Muscle wasting in collagen-induced arthritis and disuse atrophy. Experimental Biology and Medicine, 238(12), 1421-1430.
  12. Roubenoff, R., Roubenoff, R. A., Cannon, J. G., Kehayias, J. J., Zhuang, H., Dawson-Hughes, B., ... & Rosenberg, I. H. (1994). Rheumatoid cachexia: cytokine-driven hypermetabolism accompanying reduced body cell mass in chronic inflammation. The Journal of clinical investigation, 93(6), 2379-2386.
  13. Visser, M., Pahor, M., Taaffe, D. R., Goodpaster, B. H., Simonsick, E. M., Newman, A. B., ... & Harris, T. B. (2002). Relationship of interleukin-6 and tumor necrosis factor-α with muscle mass and muscle strength in elderly men and women: the Health ABC Study. The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences, 57(5), M326-M332.
  14. Torii, M., Hashimoto, M., Hanai, A., Fujii, T., Furu, M., Ito, H., ... & Mimori, T. (2019). Prevalence and factors associated with sarcopenia in patients with rheumatoid arthritis. Modern rheumatology, 29(4), 589-595.
  15. Yamada, Y., Tada, M., Mandai, K., Hidaka, N., Inui, K., & Nakamura, H. (2020). Glucocorticoid use is an independent risk factor for developing sarcopenia in patients with rheumatoid arthritis: from the CHIKARA study. Clinical rheumatology, 1-8.
  16. Tekgoz, E., Colak, S., Ozalp Ates, F. S., Sonaeren, I., Yilmaz, S., & Cinar, M. (2020). Sarcopenia in rheumatoid arthritis: Is it a common manifestation?. International Journal of Rheumatic Diseases, 23(12), 1685-1691.
  17. Aguiar, R., Meirinhos, T., Ambrósio, C., Barcelos, A., & Sequeira, J. (2014). SARCOSPA-Sarcopenia in spondyloarthritis patients. Acta reumatologica portuguesa, 39(4).
  18. El Maghraoui, A., Ebo’o, F. B., Sadni, S., Majjad, A., Hamza, T., & Mounach, A. (2016). Is there a relation between pre-sarcopenia, sarcopenia, cachexia and osteoporosis in patients with ankylosing spondylitis?. BMC musculoskeletal disorders, 17(1), 1-8.
  19. Caimmi, C., Caramaschi, P., Venturini, A., Bertoldo, E., Vantaggiato, E., Viapiana, O., ... & Rossini, M. (2018). Malnutrition and sarcopenia in a large cohort of patients with systemic sclerosis. Clinical rheumatology, 37(4), 987-997.
  20. Corallo, C., Fioravanti, A., Tenti, S., Pecetti, G., Nuti, R., & Giordano, N. (2019). Sarcopenia in systemic sclerosis: the impact of nutritional, clinical, and laboratory features. Rheumatology international, 39(10), 1767-1775.
  21. Barone, M., Viggiani, M., Anelli, M., Fanizzi, R., Lorusso, O., Lopalco, G., Cantarini, L., Di Leo, A., Lapadula, G., Iannone, F. Sarcopenia in Patients with Rheumatic Diseases: Prevalence and Associated Risk Factors. J. Clin. Med. 2018, 7, 504
  22. Marighela, T. F., Genaro, P. D. S., Pinheiro, M. M., Szejnfeld, V. L., & Kayser, C. (2013). Risk factors for body composition abnormalities in systemic sclerosis. Clinical rheumatology, 32(7), 1037-1044.
  23. Walker, U. A., Clements, P. J., Allanore, Y., Distler, O., Oddis, C. V., Khanna, D., & Furst, D. E. (2017). Muscle involvement in systemic sclerosis: points to consider in clinical trials. Rheumatology, 56(suppl_5), v38-v44.
  24. Siegert, E., March, C., Otten, L., Makowka, A., Preis, E., Buttgereit, F., ... & Norman, K. (2018). Prevalence of sarcopenia in systemic sclerosis: assessing body composition and functional disability in patients with systemic sclerosis. Nutrition, 55, 51-55.
  25. Siegert, E., March, C., Otten, L., Makowka, A., Preis, E., Buttgereit, F., Riemekasten, G., Müller-Werdan, U., Norman, K. Prevalence of sarcopenia in systemic sclerosis: Assessing body composition and functional disability in patients with systemic sclerosis. Nutrition 2018, 55–56, 51–55.
  26. Zhang T, Ding C, Xie T, Yang J, Dai X, Lv T, Li Y, Gu L, Wei Y, Gong J, Zhu W, Li N, Li J. Skeletal muscle depletion correlates with disease activity in ulcerative colitis and is reversed after colectomy. Clin Nutr. 2017 Dec;36(6):1586-1592.
  27. Zhang T, Cao L, Cao T, Yang J, Gong J, Zhu W, Li N, Li J. Prevalence of Sarcopenia and Its Impact on Postoperative Outcome in Patients With Crohn's Disease Undergoing Bowel Resection. JPEN J Parenter Enteral Nutr. 2017 May;41(4):592-600.
  28. Cravo ML, Velho S, Torres J, Costa Santos MP, Palmela C, Cruz R, Strecht J, Maio R, Baracos V. Lower skeletal muscle attenuation and high visceral fat index are associated with complicated disease in patients with Crohn's disease: An exploratory study. Clin Nutr ESPEN. 2017 Oct;21:79-85.
  29. Cushing, K.C., Kordbacheh, H., Gee, M.S., Kambadakone, A., Ananthakrishnan, A.N. Sarcopenia is a novel predictor of the need for rescue therapy in hospitalized ulcerative colitis patients. J. Crohn’s Colitis 2018, 12, 1036–1041.
  30. Mager, D.R., Carroll, M.W., Wine, E., Siminoski, K., MacDonald, K., Kluthe, C.L., Medvedev, P.; Chen, M., Wu, J., Turner, J.M., et al. Vitamin D status and risk for sarcopenia in youth with inflammatory bowel diseases. Eur. J. Clin. Nutr. 2018, 72, 623–626.